Πως θα αποτυπωθούν οι επιπτώσεις του Covid-19 στις οικονομικές καταστάσεις των Επιχειρήσεων

Γράφει ο Ιωάννης Καραποστολάκης, Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής Μέλος Τεχνικού Γραφείου ΣΟΛ Crowe

         Η παγκόσμια λογιστική και ελεγκτική κοινότητα συγκλίνει στην άποψη ότι ο αντίκτυπος της πανδημίας του κορωνοϊού Covid-19, που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2020, στις οικονομικές καταστάσεις με ημερομηνία αναφοράς την 31.12.2019, κρίνεται και αντιμετωπίζεται ως μεταγενέστερο μη διορθωτικό γεγονός. Κατά συνέπεια, οι υπεύθυνοι για την σύνταξη των οικονομικών καταστάσεων θα πρέπει να αξιολογήσουν τις επιπτώσεις του Covid-19 μετά την ημερομηνία αναφοράς των οικονομικών καταστάσεων κυρίως  σε σχέση με την δυνατότητα της εκάστοτε οντότητας να συνεχίσει απρόσκοπτα την δραστηριότητά της, παραθέτοντας τις κατάλληλες και προβλεπόμενες από το λογιστικό πλαίσιο γνωστοποιήσεις με σκοπό την πληρέστερη ενημέρωση των χρηστών.

          Είναι γεγονός ότι οι επιπτώσεις του Covid-19 δεν είναι δυνατόν στην παρούσα χρονική στιγμή να προσδιοριστούν, ωστόσο επισημαίνεται ότι αυτές αναμένεται να διαφέρουν ανάλογα με τον κλάδο στον οποίο η κάθε οντότητα δραστηριοποιείται αλλά και από άλλες παραμέτρους όπως: διαμορφωμένη από πριν χρηματοοικονομική διάρθρωση, δυνατότητα ευελιξίας και προσαρμογής σε εναλλακτικούς τρόπους δράσης, παρεχόμενες κατά περίπτωση ενισχύσεις από κρατικούς φορείς κλπ. Οι διοικήσεις των οντοτήτων οφείλουν να εξετάσουν τις επιπτώσεις έστω με παραδοχές ως προς το χρονικό σημείο αποκατάστασης της κανονικότητας και να καταλήξουν σε συμπέρασμα  υπό προϋποθέσεις για την δυνατότητα της οντότητας να συνεχίσει απρόσκοπτα την λειτουργία της .

        Ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις οι επιπτώσεις από τον Covid-19 να είναι τόσο ραγδαίες, και έντονες ώστε οι συνθήκες που έχουν πλέον δημιουργηθεί να μην παρέχουν  καμία εναλλακτική ρεαλιστική λύση για την οντότητα , εκτός από τη ρευστοποίησή της.

        Ανάλογα με τις συνθήκες που αντιμετωπίζει η κάθε οντότητα, θα πρέπει να διενεργεί και τις κατάλληλες γνωστοποιήσεις. Όσο μεγαλύτερη έκθεση έχει μία οντότητα  στις επιπτώσεις του Covid-19, τόσο πιο αναλυτικές θα πρέπει να είναι οι γνωστοποιήσεις των εκτιμήσεων και λοιπών παραδοχών που χρησιμοποιούνται κατά την σύνταξη των οικονομικών καταστάσεων.

        Επισημαίνεται, ότι τα ανωτέρω έχουν εφαρμογή κατά την κατάρτιση των οικονομικών καταστάσεων με ημερομηνία αναφοράς την 31/12/2019. Για τις περιόδους αναφοράς που έπονται της έναρξης της πανδημίας, θα πρέπει όλες οι επιπτώσεις  να τροποποιήσουν κατάλληλα τις οικονομικές καταστάσεις, διότι οι επιπτώσεις αυτές δεν θα μπορούν πλέον να αντιμετωπιστούν ως μεταγενέστερα μη διορθωτικά γεγονότα.    

Αποφάσεις ΔΕΔ σχετικά με τις εκπιπτόμενες και μη εκπιπτόμενες δαπάνες από τα ακαθάριστα έσοδα υπό το καθεστώς του Ν. 4172/2013

Γράφει ο Γιώργος Λαζαρίδης, Ορκωτός Ελεγκτής Λογιστής

Η παρούσα εργασία αφορά σε μια συλλογή και ταξινόμηση αποφάσεων της ΔΕΔ οι οποίες αναφέρονται σε εξετάσεις διαφορών σε αντικείμενα σχετικά με δαπάνες φορολογουμένων. Οι αποφάσεις αυτές αναφέρονται σε περιπτώσεις δαπανών του Ν. 4172/2013, δηλαδή σε διαφορές των φορολογικών ετών 2014 και μετά.

Δεν περιλαμβάνονται αποφάσεις σχετικές με δαπάνες οικονομικών ετών που ενέπιπταν στις διατάξεις του Ν. 2238/1994 επειδή ήδη οδεύει προς κανονική παραγραφή και το τελευταίο οικονομικό έτος 2014 (χρήση 2013) κατά το οποίο εφαρμοζόταν ο νόμος αυτός.

Η παρούσα εργασία αφορά στην παράθεση των κυριότερων (κατά την κρίση μου) σημείων κάθε απόφασης, στα οποία και στηρίζεται η τελική κρίση της επιτροπής. Προς οικονομία του χώρου αποφεύχθηκε η παράθεση επαναλαμβανόμενων αιτιολογικών, όπως λ.χ των γνωστών διατάξεων των άρθρων 22 – 26 του Ν. 4172/2013 και των συναφών με αυτά εγκυκλίων (1113/20151096/20161073/20151103/20151075/20161056/2015 κλπ)

Παρά ταύτα συνιστάται όπως ο οποιοσδήποτε ενδιαφερόμενος χρήστης για να αποκτήσει σφαιρικότερη αντίληψη σε σχέση με κάποια απόφαση να προστρέξει στο σύνολο του κειμένου αυτής αναζητώντας της στη σελίδα της ΑΑΔΕ. (https://www.aade.gr/menoy/endikofaneis-prosfyges-apofaseis-ded)

Περαιτέρω θα πρέπει να επισημανθεί ότι σε κάποιες περιπτώσεις οι αποφάσεις της ΑΑΔΕ μπορεί να ληφθούν με κριτήριο όχι κάποιο λόγο ουσίας, αλλά κάποιο τυπικό λόγο. Παράδειγμα η μη προσκόμιση στην Επιτροπή αποδεικτικού υλικού από τον προσφεύγοντα φορολογούμενο συνιστά λόγο απόρριψης της προσφυγής (σχετικά άρθρο 65 Ν. 4174/2013). Από την άλλη φορολογούμενος μπορεί να δικαιωθεί λόγω πλημμελούς αιτιολογίας από τον έλεγχο. Επίσης σύμφωνα με τις διατάξεις του τελευταίου εδαφίου της παρ. 6 του άρθρου 63 του ν. 4174/2013, όπως προστέθηκε με το άρθρο 49 παρ. 5 του ν. 4223/2013 (ΦΕΚ Α 287/31.12.2013) και του άρθρου 4 παρ. 3 της ΠΟΛ 1064/2017 σε περίπτωση που η πράξη ακυρώνεται για λόγους τυπικής πλημμέλειας, η αρμόδια φορολογική αρχή ενεργεί εκ νέου σύμφωνα με τα οριζόμενα στην απόφαση της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών.

Τέλος επισημαίνεται ότι κατά των αποφάσεων επιτρέπεται η άσκηση προσφυγής ενώπιον των αρμόδιων Διοικητικών Δικαστηρίων εντός τριάντα (30) ημερών από την κοινοποίησή τους.

Δείτε αναλυτικά το κείμενο της εργασίας εδώ.

Μπορείτε να δείτε το δεύτερο μέρος της εργασίας που αφορά Αποφάσεις ΔΕΔ σχετικά με τις υποχρεώσεις χαρτοσήμου εδώ.

Επανασχεδιάζοντας την «κανονικότητα» στη διαχείριση του Ανθρώπινου Δυναμικού

Γράφει ο Αντώνης Πολυχρονίδης, Director – HR Advisory Services

Η πανδημία του Covid-19, έχει διαταράξει τους οργανισμούς ανά τον κόσμο δημιουργώντας τεράστιες προκλήσεις στους υπευθύνους ανθρώπινου δυναμικού να σκεφτούν διαφορετικά για το ρόλο τους, καθώς  προσπαθούν να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα και σε ένα νέο εργασιακό περιβάλλον που ίσως δεν είχαν μέχρι τώρα φανταστεί.

Μέχρι τώρα, σημαντικές παράμετροι της εργασιακής λειτουργικότητας όπως η διαχείριση της απόδοσης και παραγωγικότητα, η δημιουργία μιας κουλτούρας δέσμευσης (engagement), η παρακίνηση, η εκπαίδευση & ανάπτυξη, η διαδικασία προσλήψεων, οι αμοιβές και τα ωφελήματα,  το αίσθημα ασφάλειας και υπερηφάνειας των εργαζομένων να ανήκουν σε μια εταιρία, είχαν αποκτήσει συγκεκριμένη οντότητα σηματοδοτώντας μια εξοικείωση όλων των εμπλεκομένων στις μεθόδους προσέγγισης και διαχείρισης τους. 

Δοκιμασμένες διαδικασίες και πολιτικές, «βέλτιστες» πρακτικές που είχαν εφαρμογή σε ευρεία κλίμακα και πάσης φύσεως προγράμματα που άπτονταν του ανθρώπινου παράγοντα, χρήζουν πλέον ανάγκης επανασχεδιασμού και προσαρμογής σε ένα τοπίο που θα χαρτογραφείται καθ’ οδόν.

Σταχυολογώντας τα βασικότερα ζητήματα που θα απασχολήσουν τις Διευθύνσεις Ανθρώπινου Δυναμικού, ιδιαίτερη προσοχή θα χρειαστεί να δοθεί στα παρακάτω:

Υγεία και Ασφάλεια του προσωπικού. Το τι θα λέει η επιστήμη θα καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις όποιες πολιτικές. Οι εταιρίες θα μπορούσαν να ορίσουν έναν C(ovid) P(rotection O(fficer), ο οποίος θα είναι υπεύθυνος για τη διασφάλιση της εφαρμογής όλων των οδηγιών δημόσιας ασφάλειας και υγείας και ότι οι εργαζόμενοι τις ακολουθούν.

Το Management της τήλε-εργασίας. Όλες οι εφαρμοσμένες πρακτικές που ισχύουν επί δεκαετίες, τώρα θα χρειαστεί να προσαρμοστούν και σε μοντέλα εξ-αποστάσεως εφαρμογής. Tα οφέλη της τηλεργασίας φέρνουν νέες προκλήσεις για τους εργοδότες και τους επαγγελματίες του ανθρώπινου δυναμικού. Το HR μπορεί να βοηθήσει τους εργοδότες να διευκολύνουν τις ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας και την πλοήγηση των ανθρώπων σε μια εξελιγμένη σειρά τεχνολογιών. Τα επίπεδα άνεσης διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία και από έρευνες που έχουν γίνει σχεδόν το 70% των εργαζομένων ηλικίας 22-35 ανέφεραν ότι είναι σίγουροι ότι θα κάνουν αποτελεσματικά τη δουλειά τους εξ αποστάσεως, σε σύγκριση με μόλις το 40% των εργαζομένων ηλικίας 50-64 ετών.

Διασφάλιση θέσεων εργασίας. Ίσως το πιο κρίσιμο ζήτημα το οποίο εμπεριέχει πολλούς αγνώστους στην εξίσωση του ανάλογα με το είδος της θέσης εργασίας, το τμήμα, τον επιχειρηματικό στίβο που δραστηριοποιείται η επιχείρηση, την οικονομική υγεία και τις προοπτικές ομαλοποίησης της επιχειρησιακής λειτουργίας.

Ψυχολογική υγεία, αρνητικές σκέψεις και αίσθημα αβεβαιότητας. Το καθημερινό άγχος και τα πολλά ερωτήματα στο μυαλό των εργαζομένων, θα λειτουργούν ανασταλτικά αναφορικά με την απόδοση, την παραγωγικότητα και την συναισθηματική ικανοποίηση της εργασίας. Απαιτείται προσήλωση και υποστήριξη στο να δημιουργηθεί ένα κλίμα θετικής διάθεσης, υπερπήδησης προβληματισμών και αισιοδοξίας.

Το Re-Branding της κάθε επιχείρησης ως “Best Workplace. Εμπλουτισμός των κριτηρίων στην αντίληψη όλων των πλευρών (εργοδότες & εργαζόμενοι) για το τι σημαίνει «Εξαιρετικό εργασιακό περιβάλλον» πια.

Υπάρχουσες πολιτικές και διαδικασίες. Χρειάζεται επικαιροποίηση και κατάλληλες προσθήκες για να είναι κατανοητές, αποδεκτές και εφαρμόσιμες. Αρχίζοντας οι εργαζόμενοι να επιστρέφουν στην εργασία τους, οι εργοδότες πρέπει να καθορίσουν το «νέο» κανονιστικό πλαίσιο δημιουργώντας ή αναθεωρώντας πολιτικές για την αντιμετώπιση μιας σειράς κρίσιμων ζητημάτων. Η  κοινωνική αποστασιοποίηση μπορεί τώρα να είναι μια «εντολή» της διοίκησης παρά μια σύσταση, ενώ οι αίθουσες συσκέψεων μπορεί να έχουν όρια χωρητικότητας και μπορεί να απαιτείται έλεγχος της θερμοκρασίας των εργαζομένων όταν φτάνουν κάθε μέρα στο χώρο εργασίας.

Επικοινωνία και Σχέσεις εργαζομένων. Οι Διευθύνσεις Ανθρώπινου Δυναμικού πρέπει να οικοδομήσουν στρατηγικές επικοινωνίας που να είναι ευπρόσδεκτες στους «επαναπατριζόμενους» εργαζόμενους. Για παράδειγμα, εκπαίδευση του εργατικού δυναμικού για την αντιμετώπιση περισσότερων απουσιών εργαζομένων, κοινωνική απόσταση στο χώρο εργασίας και συνεχής ενημέρωση ώστε να διατηρηθεί το αίσθημα του ανήκειν και της κοινωνικής αλληλεγγύης.

Πολλά δεδομένα και ψηφιακός μετασχηματισμός (big data & digital transformation). Οι διαδικασίες ψηφιοποίησης και οι σχετικές δραστηριότητες είναι ένα πράγμα, αλλά στην πραγματικότητα η μείωση της εξάρτησης από την ανθρώπινη αλληλεπίδραση είναι άλλο. Μετά την ψηφιοποίηση των διαδικασιών, οι επιχειρήσεις μπορούν να εξετάσουν το ενδεχόμενο αυτοματοποίησης συγκεκριμένων δραστηριοτήτων. Όταν μια πανδημία επηρεάζει πραγματικά τη διαθεσιμότητα του ανθρώπινου δυναμικού λόγω ζητημάτων υγείας, ο αυτοματισμός της διαδικασίας μπορεί να διασφαλίσει τη συνέχεια της επιχειρηματικής λειτουργίας. Η υιοθέτηση της τεχνολογίας και οι νέοι τρόποι εργασίας είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία. Θα χρειαστεί να γίνουν ομαλά θεμελιώδεις αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σκέφτονται, εργάζονται και συνεργάζονται.

Εμπειρία από τους «Πρωτοπόρους». Στην περίοδο που διανύουμε, υπήρξαν κλάδοι όπως η Υγεία (Δημόσια & Ιδιωτική), το Οργανωμένο Λιανεμπόριο (Super markets), οι Φαρμακοβιομηχανίες, οι Τηλεπικοινωνίες, οι Τράπεζες κ.α. που χρειάστηκε να κάνουν προσαρμογές και διαχειριστικές παρεμβάσεις εν-κινήσει λειτουργώντας πολλές φορές στα «κόκκινα». Πρακτικές που υιοθετήθηκαν και απέδωσαν σε αυτές τις εταιρίες, μπορούν να αποτελέσουν εξαιρετικά παραδείγματα προσαρμογής στη νέα κανονικότητα.

Εκπαίδευση και Ανάπτυξη. Τα 3 βασικά «σετ» εκπαίδευσης κάτω από το γενικό τίτλο «Power Skills» σύμφωνα με έρευνα της Future Workplace για το 2020 είναι τα α) Soft Skills, β) Thinking Skills και γ) Digital Skills. Το κατάλληλο μίγμα δια-ζώσης εκπαίδευσης και τήλε-επιμόρφωσης θα είναι βασικό ζητούμενο και πρόκληση για μια νέα δεξιότητα του HR να κατανοήσει τον τρόπο οικοδόμησης δεοντολογικής και υπεύθυνης προσέγγισης στη χρήση τέτοιων τεχνολογιών και πλατφορμών.  

Ηγεσία. Έμφαση πρέπει να δοθεί όχι μόνο στους τίτλους των θέσεων αλλά κυρίως στην έννοια και στο ουσιαστικό «παρών» των επικεφαλής για ομαλή μετάβαση και αίσθημα σιγουριάς και εμπιστοσύνης από το εργασιακό δυναμικό. Οι Διευθύνσεις Ανθρώπινου Δυναμικού θα χρειαστεί είναι ο βασικός συντονιστής (facilitator) υιοθέτησης ουσιαστικών ηγετικών συμπεριφορών σε όλο το φάσμα της ιεραρχίας της εταιρίας.

Η παράθεση των παραπάνω σημείων αποτελεί  έναν ειλικρινή και συνειδητό προβληματισμό για το αύριο λειτουργώντας συνάμα ως ένα επιπρόσθετο λιθαράκι στην μεγάλη συζήτηση που έχει ήδη ανοίξει για το τι μέλλει γενέσθαι. Το συνολικό θέμα φαίνεται πλέον να ξεκαθαρίζει. Η κρίση COVID-19 δεν είναι μόνο ένα βάρος για κάθε εταιρεία, αλλά δημιούργησε την ανάγκη για ένα “Reboot” για αλλαγές που θα χρειαστεί να πραγματοποιηθούν σε μέσο-μακροπρόθεσμο ορίζοντα στα επόμενα χρόνια. Οι προβληματισμοί από όλες τις πλευρές είναι πολλοί και απαιτείται ψύχραιμη, συντονισμένη και κυρίως δομημένη προσπάθεια χαρτογράφησης της νέας κανονικότητας.

Μια παγκόσμια επισκόπηση των μέτρων για την αντιμετώπιση του Covid19

Παρουσιάζουμε μια περίληψη των τρεχόντων μέτρων που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των αρνητικών επιπτώσεων του COVID-19 στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.

Μπορείτε να βρείτε σχετικές πληροφορίες αναφορικά με την εργασιακές και φορολογικές προβλέψεις, την οικονομική υποστήριξη και άλλα μέτρα όπως εξελίσσονται στις χώρες αυτές. 

Στόχος της συλλογής αυτών των πληροφοριών είναι να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να πλοηγηθούν στην αβεβαιότητα που σχετίζεται με τον COVID-19.

Δείτε και μάθετε περισσότερα εδώ

Anti-Covid19 Alert: Μέτρα Προστασίας και Στήριξης των Επιχειρήσεων

Η αιφνίδια και έκτακτη εξάπλωση της πανδημίας #COVID19 εντείνει καθημερινά την ανησυχία της παγκόσμιας κοινότητας για τις επιπτώσεις της. Αναμφισβήτητα, έχουμε να κάνουμε με μια παγκόσμια κρίση που αιφνιδίασε τόσο τις επιχειρήσεις όσο και κοινωνίες.


Πρόκειται για ένα γεγονός που βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα θα επηρεάσει σε σημαντικό βαθμό την ισορροπία του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος και θα επαναπροσδιορίσει νομοτελειακά το επιχειρησιακό οικοσύστημα ανά τον κόσμο.


Οι προκλήσεις που ανακύπτουν απαιτούν τον επαναπροσδιορισμό των μέχρι σήμερα συμβατικών επιχειρηματικών και λειτουργικών μοντέλων σε πολλούς κλάδους και αγορές της ελληνικής και διεθνούς οικονομίας, για να καταφέρουν να ανταπεξέλθουν σε αυτή την πρωτόγνωρη νέα πραγματικότητα. 


Ήδη πολλές είναι οι επιχειρήσεις που βιώνουν την κρίση αυτή έχοντας διακόψει τη λειτουργία τους ενώ άλλες είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επηρεαστούν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.
Παρακολουθώντας την πορεία και την εξέλιξη της επιδημίας στη χώρα μας, στην ΣΟΛ Crowe έχουμε ενσωματώσει στην επιχειρησιακή μας λειτουργία νέες διαδικασίες που στόχο έχουν τη διασφάλιση της αδιάκοπης συνέχισης των παρεχόμενων υπηρεσιών μας προς εσάς.

Διαβάστε περισσότερα εδώ

Ο Ψηφιακός Μετασχηματισμός στην εποχή της πανδημίας

Γράφει ο Συμεών Καλαματιανός, Director, Technology Advisory & Assurance Services, ΣΟΛ Crowe

Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί από την πανδημία του Κορωνοϊού έχει πλέον σημαντικές επιπτώσεις στην καθημερινή λειτουργία της αγοράς σε όλη την υφήλιο. Οι υγειονομικές οδηγίες/ συστάσεις επιμένουν για ελαχιστοποίηση των μετακινήσεων και παραμονή στο σπίτι και οι κυβερνήσεις αλλά και οι επιχειρήσεις επιβάλλουν περιοριστικά μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση (lockdown).

Πρακτικά οι συνέπειες αυτών των αποφάσεων αλλά και της κατάστασης που διαμορφώνεται στην καθημερινότητα των επιχειρήσεων είναι η οριστική ακύρωση ή έστω η επ’ αόριστο αναβολή δια ζώσης συναντήσεων, συνεργασιών και επισκέψεων είτε στους χώρους της ίδιας επιχείρησης είτε σε χώρους/ γραφεία τρίτων (πελατών, προμηθευτών, συνεργατών κλπ.). Είναι σαφές πως σημαντικές επιχειρησιακές διαδικασίες επηρεάζονται, αναβάλλονται ή/και τροποποιούνται αντίστοιχα ειδικά εκεί όπου εκλείπουν οι υποδομές που θα επέτρεπαν τον εναλλακτικό τρόπο διεξαγωγής τους χωρίς να απαιτείται η φυσική παρουσία.

Για κάποιους κλάδους βέβαια, η φυσική παρουσία, στον άλφα ή βήτα βαθμό, παραμένει και θα συνεχίσει να είναι απαραίτητη όπως για παράδειγμα στο κλάδο της υγείας, των κατασκευών, των logistics και των υπηρεσιών ασφάλειας. Για τους υπόλοιπους κλάδους, η Ψηφιακή Τεχνολογία παρέχει σήμερα τις κατάλληλες λύσεις για διαρκή και ποιοτικότερη συνδεσιμότητα, διαδραστική επικοινωνία, αυτοματοποίηση των διαδικασιών και άρα στον περιορισμό του κινδύνου της διατάραξης της κανονικότητας της λειτουργίας της επιχείρησης.

Σήμερα λόγω της πανδημίας COVID-19 αναδεικνύεται ο κρίσιμος ρόλος του Ψηφιακού Μετασχηματισμού (Digital Transformation) στη βελτίωση της Επιχειρησιακής Συνέχειας και επιβεβαιώνεται πως, ειδικά σε ανάλογες κρίσεις όπως αυτή που βιώνουμε στις μέρες μας και σε ότι επακολουθήσει, η Ψηφιακή Τεχνολογία αποτελεί εχέγγυο για την ίδια την επιβίωση των επιχειρήσεων στους περισσότερους κλάδους της αγοράς.

Ορίζοντας τον Ψηφιακό Μετασχηματισμό

Ο Ψηφιακός Μετασχηματισμός ορίζεται ως η υιοθέτηση και υλοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών και λύσεων από την επιχείρηση έτσι ώστε να αυτοματοποιείται ουσιωδώς ο τρόπος της λειτουργίας της μεταβάλλοντας θεμελιωδώς το μοντέλο απόδοσης αξίας στους πελάτες της. Δεν έχει να κάνει απλώς με την εφαρμογή περισσότερης τεχνολογίας αλλά κυρίως με την υιοθέτηση τεχνολογικών λύσεων σε περιοχές που δεν υπήρχαν πριν.

Μέσω της ενοποίησης και αυτοματοποίησης των διεργασιών και λειτουργιών που παρέχει η ψηφιακή τεχνολογία τόσο τα στελέχη και το προσωπικό όσο και οι πελάτες, προμηθευτές καθώς επίσης όποιοι άλλοι τρίτοι, συνεργάτες έχουν τη δυνατότητα της διαρκούς εξ’ αποστάσεως μεταξύ τους διαδραστικής επικοινωνίας, συνδεσιμότητας και πρόσβασης με τα συστήματα της επιχείρησης αλλά και τρίτων επιτρέποντας την αδιατάρακτη δημιουργία αξίας.

Με την υιοθέτηση των βέλτιστων πρακτικών που περιγράφονται παρακάτω, οι οποίες αποτελούν εν τέλει τους πυλώνες του ψηφιακού μετασχηματισμού, είναι βέβαιο πως θα βελτιωνόταν η επιχειρησιακή συνέχεια ειδικά σε καταστάσεις παρόμοιες με αυτή της πανδημίας Covid-19 αλλά και στο περιβάλλον που φαίνεται να διαμορφώνεται στο άμεσο μέλλον ως αποτέλεσμα της σημερινής κρίσης.

  • Απομακρυσμένη Πρόσβαση (Remote Access)

Μέσω ασφαλούς σύνδεσης όπως αυτή που βασίζεται στην τεχνολογία Virtual Private Network (VPN) για την απομακρυσμένη πρόσβαση σε εταιρικά δίκτυα/ υποδομές, εφαρμογές και δεδομένα παρέχεται ουσιαστικά η δυνατότητα της τηλεργασίας η οποία αποδεικνύεται εξαιρετικά πολύτιμη αποδείχτηκε στις μέρες μας εν μέσω πανδημία όπου το motto που κυριαρχεί είναι “Stay home – Working from Home” αλλά και προβλέπεται να παραμείνει και στο νέο τοπίο που θα διαμορφωθεί μετά τη λήξη της παρούσας κρίσης. Εφαρμογές και δεδομένα δεν χρειάζεται πλέον να τηρούνται τοπικά αλλά κεντρικά, κάτι που συμβάλει αφενός στην αποτελεσματικότερη και καλύτερη διαχείριση και αφετέρου στον υψηλότερο βαθμό ασφάλειας.

  • Ψηφιoποίηση/ Αυτοματοποίηση Διεργασιών (Digitalization of Processes)

Η ψηφιοποίηση των διαδικασιών (εκεί που ακόμη υφίστανται χειροκίνητες) μέσω της υλοποίησης σύγχρονων εφαρμογών λογισμικού αλλά και η περαιτέρω αυτοματοποίηση ήδη ψηφιοποιημένων διαδικασιών έτσι ώστε να ελαχιστοποιείται, στο μέγιστο δυνατό βαθμό, η ανθρώπινη παρέμβαση αποτελούν βασικούς παράγοντες για τη διασφάλιση της επιχειρησιακής συνέχειας. Στις μέρες της καραντίνας επιβεβαιώνεται πως μόνο όσες επιχειρήσεις (λιανικού εμπορίου κυρίως) είχαν επενδύσει στην υλοποίηση υποδομών ηλεκτρονικού καναλιού πωλήσεων (e-commerce) είδαν τους τζίρους τους να μην επηρεάζονται ιδιαίτερα και σε κάθε περίπτωση να μην παρουσιάζουν κάθετη πτώση. Και βέβαια προφανώς ο βαθμός επιχειρησιακής συνέχειας είναι γραμμική συνάρτηση του βαθμού ολοκλήρωσης (integration) της εφαρμογής του ηλεκτρονικού εμπορίου με τις Back-Office εφαρμογές εμπορικολογιστικού κυκλώματος δηλαδή τα συστήματα διαχείρισης επιχειρησιακών πόρων (τα γνωστά ERP). Ένα άλλο εξίσου με το προηγούμενο χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημαντικότητας της αυτοματοποίησης αποτελούν οι υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης που παρέχει το κράτος για τις σχέσεις του με τις επιχειρήσεις η ανάγκη των οποίων αποδεικνύεται υπερ-πολύτιμη σε καταστάσεις κρίσεων (όπως της σημερινής πανδημίας) για τη συνέχεια των εργασιών.

  • Διαδικτυακές Πλατφόρμες Συνεργασίας (Online Collaboration Platforms)

Οι λύσεις των Collaboration Platforms (όπως π.χ. τα δημοφιλή Microsoft Teams και SharePoint) επιτρέπουν την εξ’ αποστάσεως συνεργασία της κοινής ομάδας Έργου παρόχου (προμηθευτή) υπηρεσιών και πελάτη. Πρακτικά παρέχουν το μέσο για την οργανωμένη ανταλλαγή και διαχείριση στοιχείων/ εγγράφων (διαθέτοντας εργαλεία και δυνατότητες όπως π.χ. το version control κ.ά) αλλά και την παρακολούθηση της προόδου εργασιών έτσι ώστε να εξυπηρετείται η επίτευξη των στόχων και η επιτυχής ολοκλήρωση έργων ανεξαρτήτως των περιορισμών που τίθενται λόγω φυσικών αποστάσεων καθώς επίσης γενικότερα με ελαχιστοποίηση δια ζώσης συνεργασιών. Όταν το “μένουμε σπίτι” μετατρέπεται από συλλογική σε ατομική ευθύνη για όλους και η τηλεργασία γίνεται επιτακτική ανάγκη η χρήση των διαδικτυακών πλατφόρμων συνεργασίας αναδεικνύεται ως ιδιαίτερα κρίσιμη για τη συνέχεια των εργασιών.

  • Τηλεδιασκέψεις και διαδικτυακές συνομιλίες (Video Conferencing and Chat)

Παρουσιάσεις, εκπαιδεύσεις και συναντήσεις μπορούν εύκολα να πραγματοποιηθούν μέσω βιντεο-διασκέψεων. Ειδικά στην “εποχή της καραντίνας” οι βιντεοκλήσεις αποτελούν πολύτιμο εργαλείο και για τις επιχειρηματικές δραστηριότητες στις οποίες απαιτείται ανθρώπινη διεπαφή (human interaction).

Υψηλής ποιότητας υπηρεσίες βιντεοδιασκέψεων και εργαλεία διαμοιρασμού οθόνης (screen-sharing) θεωρούνται κυρίως όσα συνεργάζονται και ενσωματώνουν τις λειτουργίες τους με επιχειρησιακές εφαρμογές όπως για παράδειγμα το Outlook. Πληθώρα τέτοιων εργαλείων παρέχονται σήμερα (π.χ. GoToMeeting, Zoom, Skype κλπ.). Παράλληλα εφαρμογές μηνυμάτων (Chat Applications) χρησιμοποιούνται εναλλακτικά εκεί που η άμεση επικοινωνία εξυπηρετείται καλύτερα με το συγκεκριμένο τρόπο.

  • Διαδικτυακές πλατφόρμες μεταφοράς αρχείων (Online File Sharing)

Οι ανταλλαγές μεγάλων αρχείων ή ευαίσθητων δεδομένων μέσω email (όπως και με χρήση άλλων μέσων) συνήθως δεν είναι εφικτές είτε λόγω τεχνικών περιορισμών που αφορά τον όγκο των διακινούμενων δεδομένων είτε λόγω περιορισμών που θέτουν οι εταιρικές πολιτικές για την προστασία της ασφάλειας και της ιδιωτικότητας. Ηλεκτρονικές Πλατφόρμες διαμοιρασμού αρχείων (File Sharing Platforms), όπως π.χ. το Citrix ShareFile παρέχουν τη δυνατότητα της ανταλλαγής αρχείων με ασφαλή και αποδοτικό τρόπο. Βασικό τους πλεονέκτημα η δυνατότητα πρόσβασης ανεξαρτήτως γεωγρ. θέσης καθώς επίσης η προστασία της ασφάλειας σε δεδομένα, κείμενα, περιεχόμενα, χρήστες και συσκευές.

  • Μεταφορά υπηρεσιών στο “σύννεφο”

Μεταφέροντας υπηρεσίες στο Cloud η δυνατότητα πρόσβασης και η ασφάλεια μπορεί (υπό προϋποθέσεις) να αυξηθεί.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επισημανθεί η διάκριση μεταξύ της απλής “τοποθέτησης” servers στο “σύννεφο” (κάτι που ισοδυναμεί με τη προμήθεια απλώς υπολογιστικής ισχύος) όπου η ευθύνη της διαχείρισης παραμένει τελικά εσωτερικά στην εταιρεία με την επιλογή της προμήθειας εφαρμογών λογισμικού (Software as a Service – SaaS) όπου η συνολική συντήρηση και διαχείριση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της παρεχόμενης υπηρεσίας αλλά και των διαβαθμίσεων που υπάρχουν μεταξύ των δύο αντιδιαμετρικά αντίθετων επιλογών. Προφανώς οι εξειδικευμένοι πάροχοι υπηρεσιών cloud έχουν επενδύσει σημαντικά στην ασφάλεια και είναι σε θέση να διασφαλίσουν τόσο τη διαθεσιμότητα όσο και την προστασία των προσωπικών δεδομένων παρέχοντας (στις περισσότερες των περιπτώσεων) και τις κατάλληλες πιστοποιήσεις και ελεγκτικές γνωμοδοτήσεις.

  • Συνδεσιμότητα (Connectivity)

Η ψηφιακή εποχή απαιτεί ιδιαίτερα υψηλής ποιότητας 24/7 συνδεσιμότητας. Χωρίς τη δυνατότητα απρόσκοπτης συνδεσιμότητας η ψηφιοποίηση και ο αυτοματισμός των διεργασιών στον οποίο αναφερθήκαμε παραπάνω αλλά και εντέλει όλη η προσπάθεια του επονομαζόμενου ψηφιακού μετασχηματισμού αν δεν αποδειχθεί σε φενάκη τότε καταλήγει να είναι απλώς αυταπάτη. Η διασφάλιση της συνεχούς και απρόσκοπτης συνδεσιμότητας αναδεικνύεται σε προτεραιότητα η οποία εντάσσεται στο σχεδιασμό για την υλοποίηση της ψηφιακής στρατηγικής. Η εφεδρικότητα, τα αντίγραφα ασφαλείας, οι εναλλακτικές επιλογές διόδευσης και συνδεσιμότητας (όπως π.χ. η εναλλακτική χρήση των δικτύων 4G, 5G στη περίπτωση έκτακτου περιστατικού μη διαθεσιμότητας του δικτύου οπτικών ινών) αποτελούν τις ενδεικνυόμενες επιλογές που συνήθως δεν απουσιάζουν από κανένα αξιόπιστο πλάνο συνέχειας εργασιών.

  • Δέσμευση των ανθρώπων (People Engagement)

Τέλος εξίσου αν όχι και περισσότερο κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας του ψηφιακού μετασχηματισμού αποδεικνύεται ο ίδιος ο άνθρωπος. Η υιοθέτηση του νέου μοντέλου εργασίας βασισμένου στην τεχνολογία απαιτεί θεμελιώδεις αλλαγές στις συνήθειες και στη νοοτροπία των ανθρώπων που καλούνται να το υπηρετήσουν σε σχέση με τον τρόπο εργασίας και συνεργασίας τους.

Η πανδημία του κορωνοϊού έχει καταστήσει πλέον επιτακτική ανάγκη την επανεξέταση της ψηφιακής στρατηγικής και ειδικότερα την επίσπευση του ψηφιακού μετασχηματισμού των επιχειρήσεων. Το συμπέρασμα αυτό αποτελεί πλέον κοινή πεποίθηση στην αγορά.

 Στο σχεδιασμό της ψηφιακής στρατηγικής στο νέο τοπίο που θα διαμορφωθεί λόγω της πανδημίας είναι απαραίτητο να προβλεφθεί και να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη διαχείριση επιχειρηματικών κινδύνων και ειδικότερα όσων απορρέουν από την χρήση τεχνολογίας (Technology Risk). Εδώ η προσέγγιση επιβάλλεται να είναι διττή :

  • Αφενός να σχεδιαστεί και να υλοποιηθεί ένα επαρκές πλαίσιο αυτοματοποιημένων εσωτερικών δικλείδων (Automated internal controls) τα οποία αναφέρονται στις νέες αυτοματοποιημένες, ψηφιακές διαδικασίες ενταγμένες στους επιμέρους κύκλους των επιχειρησιακών διαδικασιών (process cycles) με την αντικατάσταση ανιχνευτικών και διορθωτικών μέτρων (detective / Corrective measures) με άλλα προληπτικά μέτρα (preventive measures) δηλαδή με την υλοποίηση αυτοματοποιημένων δικλείδων (Automated Controls) και αφετέρου
  • Να προστατεύσει την επιχείρηση από αμιγώς κινδύνους κυβερνοασφάλειας (cyber-security risks) καθώς όπως αποδεικνύεται από την εμπειρία της πανδημία COVID-19 η αυξημένη χρήση και υιοθέτηση της ψηφιακής τεχνολογίας αυξάνει τον κίνδυνο των κυβερνο-απειλών και κυβερνο-επιθέσεων.

Σε σχέση με το δεύτερο, όλες οι αναλύσεις συγκλίνουν, πως οι λόγοι που τα μέτρα προστασίας ασφάλειας στον κυβερνοχώρο αναδεικνύεται σε εξόχως κρίσιμο ζήτημα στις μέρες μας, ειδικά μετά την κρίση της πανδημίας COVID-19, συνδέονται κυρίως με τα ακόλουθα συμπεράσματα:

  1. Ο μεγάλος βαθμός εξάρτησης στις ψηφιακές υποδομές αυξάνει το κόστος της αστοχίας
  2. Το κυβερνοέγκλημα εκμεταλλεύεται το φόβο και την αβεβαιότητα (Η πλειονότητα των επιθέσεων στον κυβερνοχώρο – κάποιες εκτιμήσεις λένε το 98% – βασίζεται σε μεθόδους κοινωνικής μηχανικής – Social Engineering-)
  3. Η μεγαλύτερη χρονικά έκθεση στο διαδίκτυο και online συνδέσεις μπορεί δυνητικά να οδηγήσει σε “επικίνδυνες” συμπεριφορές.

Τρία πρακτικά μέτρα συστήνονται έτσι ώστε να παραμείνει κανείς ασφαλής ενώ είναι online:

  1. Αναβάθμιση των προτύπων της λεγόμενης “κυβερνο-υγιεινής” (cyber hygiene standards).
  2. Ιδιαίτερη προσοχή στην επιβεβαίωση της αυθεντικότητας (π.χ. διευθύνσεων ηλεκτρονικής επικοινωνίας, ιστοτόπων, λογισμικού κλπ.). Δεν ξεχνάμε πως οι ψηφιακοί ιοί διασπείρονται παρόμοια με τους φυσικούς.
  3. Εφαρμογή των επίσημων ενημερώσεων λογισμικού (official updates).

Τέλος, αξίζει να επισημανθεί η κρισιμότητα των εξής δράσεων:

  • της διαχείρισης του αυξημένου κινδύνου που απορρέει από τις υπηρεσίες τρίτων (Third-Party Risk) καθώς όπως προαναφέραμε αναμένεται αύξηση της εξάρτησης από τέτοιες υπηρεσίες
  • της υιοθέτησης μοντέλου και υλοποίησης λύσης για την ενιαία παρακολούθηση όλων των κινδύνων (GRC – Governance Risk Compliance)

Σε κάθε περίπτωση δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως η Ψηφιακή Τεχνολογία και στην παρούσα δύσκολη συγκυρία και στην κατάσταση που θα προκύψει λόγω της πανδημίας Covid-19 θα δώσει τις αναγκαίες και κατάλληλες λύσεις διαμορφώνοντας ένα νέο, σύγχρονο μοντέλο Επιχειρείν στο οποίο η επιχειρησιακή συνέχεια αλλά και η “συνεχιζόμενη δραστηριότητα” (επιχειρηματική επιβίωση) θα είναι διασφαλισμένες περισσότερο από ποτέ.